{"id":19194,"date":"2021-10-12T16:59:24","date_gmt":"2021-10-12T16:59:24","guid":{"rendered":"https:\/\/library.pruszkow.pl\/?p=19194"},"modified":"2021-10-12T16:59:24","modified_gmt":"2021-10-12T16:59:24","slug":"potulicki-w-pruskovianach","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/library.pruszkow.pl\/index.php\/2021\/10\/12\/potulicki-w-pruskovianach\/","title":{"rendered":"Potulicki w Pruskovianach"},"content":{"rendered":"

\"\"<\/a><\/p>\n

 <\/p>\n

13 pa\u017adziernika 1919 r.  zmar\u0142 Antoni hrabia Potulicki \u2014<\/strong> <\/span><\/span><\/p>\n

<\/p>\n

 <\/p>\n

fundator ko\u015bcio\u0142a, szko\u0142y elementarnej, wsp\u00f3\u0142tw\u00f3rca pruszkowskiego Towarzystwa Gimnastycznego \u201eSok\u00f3\u0142\u201d, stra\u017cy ogniowej i pierwszej dost\u0119pnej dla mieszka\u0144c\u00f3w biblioteki. Sylwetk\u0119 i dokonania Antoniego Potulickiego przedstawi\u0142 Jan Szczepkowski na \u0142amach Echa Pruszkowskiego z 13 pa\u017adziernika 1929 r. Zapraszamy do lektury.<\/span><\/span><\/p>\n

 <\/p>\n

\u201eW dziesi\u0105t\u0105 rocznic\u0119 zgonu ANTONIEGO HR. POTULICKIEGO\u201d<\/span><\/span><\/p>\n

 <\/p>\n

Wi\u0119zy narodowej sp\u00f3jni, jako podstawy do niepodleg\u0142ego bytu Polski, rozrywane i prze\u015bladowane by\u0142y przez zaborczy rz\u0105d rosyjski. Utrudniano lub niedopuszczano do skupie\u0144 jednostek i pracy zbiorowej. Has\u0142o w  \u201ejedno\u015bci si\u0142a\u201d ukryte w g\u0142\u0119bi nurtu naszych pragnie\u0144, rzadko wyp\u0142ywa\u0142o na powierzchnie widomego \u017cycia spo\u0142ecznego. Trzeba by\u0142o pracy tw\u00f3rczej jednostek, wielkiego hartu ich woli, wiary i po\u015bwi\u0119cenia dla sprawy zawsze \u017cywej i niezb\u0119dnej duchowi i krwi naszej, aby zwalczy\u0107 nies\u0142ychane trudno\u015bci, omyli\u0107 czujno\u015b\u0107 z\u0142ych, niwecz\u0105cych nasze dzia\u0142ania si\u0142, da\u0107 ostoje idea\u0142\u00f3w, skupi\u0107 ludzi dobrej woli, utrzyma\u0107 zbiorowo\u015b\u0107 i doj\u015b\u0107 do pozytywnych rezultat\u00f3w pracy.<\/span><\/span><\/p>\n

 <\/p>\n

Do takich niezwyk\u0142ych jednostek tw\u00f3rczych dzia\u0142aj\u0105cych na ziemiach polskich nale\u017ca\u0142 Antoni hr. Potulicki najwybitniejszy na terenie Pruszkowa inicjator i tw\u00f3rca dzie\u0142, kt\u00f3re prze\u017cyj\u0105 pokolenia.<\/span><\/span><\/p>\n

 <\/p>\n

Miasto, ko\u015bci\u00f3\u0142, pierwsza szko\u0142a, Tow. gim.  \u201eSok\u00f3\u0142\u201d, Stra\u017c ogniowa i Bibljoteka publiczna jemu zawdzi\u0119czaj\u0105 pocz\u0105tek.<\/span><\/span><\/p>\n

 <\/p>\n

Antoni Potulicki pochodzi\u0142 z Wielkopolski. Tam si\u0119 urodzi\u0142, tam uko\u0144czy\u0142 \u015brednie i wy\u017csze studja naukowe, tam odby\u0142 wojskowo\u015b\u0107. Twarda niemiecka szko\u0142a nauczy\u0142a go ocenia\u0107 nietylko stosunek obcej brutalnej si\u0142y do narodu wychowanego w d\u0105\u017ceniach ku idea\u0142om wolno\u015bci, lecz r\u00f3wnie\u017c ocenia\u0107 i warto\u015b\u0107 realn\u0105 \u0142adu spo\u0142ecznego i harmonijnej celowej pracy, praktycznie usystematyzowanej i wolnej od egoistycznych aspiracji.<\/span><\/span><\/p>\n

Jako jeden z najwa\u017cniejszych czynnik\u00f3w sp\u00f3jni narodowej Antoni Potulicki uznawa\u0142 w pierwszym rz\u0119dzie jedno\u015b\u0107 ko\u015bcio\u0142a katolickiego i nie\u015bmierteln\u0105 warto\u015b\u0107 zasad wiary. Dlatego te\u017c w owych czasach, gdy ruch marjawicki uczyni\u0142 ostry roz\u0142am w\u015br\u00f3d tutejszych mas roboczych, gdy mieszka\u0144cy wsi Pruszkowa, licz\u0105cej przesz\u0142o dziesi\u0119\u0107 tysi\u0119cy ludno\u015bci, ucz\u0119szcza\u0107 mogli tylko do odleg\u0142ego ko\u015bcio\u0142a na \u017bbikowie, nie po\u017ca\u0142owa\u0142 koszt\u00f3w i trud\u00f3w <\/span><\/span><\/p>\n

w celu ufundowania \u015bwi\u0105tyni w dzielnicy pruszkowskiej. <\/span><\/span><\/p>\n

Plac pod budow\u0119 i sto tysi\u0119cy cegie\u0142, jako pierwsza fundatorska darowizna, poprzedzi\u0142y liczne nast\u0119pne \u015bwiadczenia w naturze i prace w komitecie budowy, kt\u00f3re wraz z trudnem w owych czasach wyjednaniem pozwolenia w\u0142adz rz\u0105dowych na fundacje nowej ostoi katolicyzmu, z\u0142o\u017cy\u0142y si\u0119 na trwalsze od pomnik\u00f3w zadokumentowanie stosunku Antoniego Potulickiego do miejscowego spo\u0142ecze\u0144stwa i jego potrzeb duchowych.<\/span><\/span><\/p>\n

Pierwej jeszcze nim wznios\u0142y si\u0119 i pod czerwonym dachem zaja\u015bnia\u0142y mury \u015bwi\u0105tyni Pa\u0144skiej, skromna wie\u015b Pruszk\u00f3w, rozbudowa  na gruntach dawnego maj\u0105tku ziemskiego, przybiera\u0142a posta\u0107 brzydkiego fabrycznego osiedla. Ulicami by\u0142y drogi pe\u0142ne b\u0142ota, wyboj\u00f3w i \u015bmieci, a chaotyczna bezplanowo\u015b\u0107 budowli wystawia\u0142a ujemne \u015bwiadectwo miejscowej kulturze. Antoni Potulicki jako Wielkopolanin, przyzwyczajony do czystych i \u0142adnych miasteczek, nie m\u00f3g\u0142 znie\u015b\u0107 tego stanu rzeczy i stan\u0105\u0142 na czele wioskowego zebrania \u201esielskawo schoda\u201d co\u015b niby nieobieralnej rady miejskiej do kt\u00f3rego, wbrew istniej\u0105cym przepisom rz\u0105dowym, celem dokonania meljoracyj miejskich, pr\u00f3cz prawomocnych gospodarzy rolnych, wprowadzi\u0142 r\u00f3wnie\u017c w\u0142a\u015bcicieli nowopowsta\u0142ych nieruchomo\u015bci i przeprowadza\u0142 uchwa\u0142y dobrowolnych podatk\u00f3w na ulepszenia i og\u00f3lne potrzeby miasta.<\/span><\/span><\/p>\n

 <\/p>\n

Z jednej strony konserwatyzm wioskowy,  z drugiej ch\u0119\u0107 poniesienia jak najmniejszych ci\u0119\u017car\u00f3w oraz osobiste ambicje i animozje sk\u0142ada\u0142y si\u0119 na ca\u0142e szeregi trudno\u015bci, kt\u00f3re Antoni Potulicki pokonywa\u0142 z przedziwnym taktem pozyskuj\u0105c serca i g\u0142\u0119bokie uznanie obywateli. Dzi\u0119ki jego inicjatywie i przewodnictwu w naradach wioskowych Pruszk\u00f3w pozyska\u0142 na g\u0142\u00f3wnych ulicach bruki, chodniki, kanalizacje (z ul. Bol Prusa) i elektryczne o\u015bwietlenie oraz szko\u0142\u0119 powszechn\u0105 z komitetem szkolnym, instytucj\u0119 samorz\u0105dow\u0105 jedyn\u0105 w\u015br\u00f3d szk\u00f3\u0142 pocz\u0105tkowych Kr\u00f3lestwa Polskiego. Pracuj\u0105c wraz z tym komitetem Antoni Potulicki subsydiowa\u0142 5 szk\u00f3\u0142 w Pruszkowie. <\/span><\/span><\/p>\n

W czasach tak zw.   \u201dwolno\u015bciowych\u2019\u2019 po wojnie japo\u0144skiej, pierwszym odruchem tamowanej woli narodu by\u0142a ch\u0119\u0107 tworzenia organizacyj o charakterze wojskowym. Potrzeb\u0119 t\u0119 odczuwa\u0142 \u017cywo i na pruszkowskim terenie zrealizowa\u0142 hr. Antoni Potulicki. Gdy w stolicy na boisko Agrikoli wkroczy\u0142o dwa tysi\u0105ce  \u201eSoko\u0142\u00f3w\u201d, wtedy i skromny Pruszk\u00f3w nie pozosta\u0142 w tyle. W ci\u0105gu tygodnia po og\u0142oszeniu zapis\u00f3w, na placu tenisowym w parku hrabiego stan\u0119\u0142o 120 druh\u00f3w pe\u0142nych zapa\u0142u i wiary w lepsz\u0105 przysz\u0142o\u015b\u0107. <\/span><\/span><\/p>\n

Pierwszy prezes Zwi\u0105zku Sokolskiego w Kr\u00f3lestwie Polskiem, Stanis\u0142aw Popowski otworzy\u0142 dzia\u0142alno\u015b\u0107 gniazda pruszkowskiego, kt\u00f3remu nast\u0119pnie przez lat par\u0119 w dobrej i z\u0142ej doli nieugi\u0119cie przodowa\u0142 prezes Potulicki.<\/span><\/span><\/p>\n

Jawna dzia\u0142alno\u015b\u0107 sokolska, \u0107wiczenia na boisku w parku lub w specjalnie przerobionej sali w domu ongi pa\u0144stwa Potulickich, przy ul. Kraszewskiego 16. trwa\u0142a do czasu zastosowania surowych represyj rz\u0105du zaborczego.<\/span><\/span><\/p>\n

Zamkni\u0119to T-wo \u201eSok\u00f3\u0142\u201d, lecz zarz\u0105d nie rezygnowa\u0142. \u0106wiczenia odbywa\u0142y si\u0119 bez przerwy.  \u201dSok\u00f3\u0142\u201d istnia\u0142 pod r\u00f3\u017cnemi nazwami jak: \u201eKlub atlet\u00f3w\u201d,  \u201dKo\u0142o mi\u0142o\u015bnik\u00f3w gry w palanta\u201d i t. d.  Rz\u0105d tropi\u0142 i parali\u017cowa\u0142 z trudem prowadzon\u0105 akcj\u0119 sokolsk\u0105 wreszcie pozosta\u0142a tylko s\u0142aba dzia\u0142alno\u015b\u0107 konspiracyjna. Nale\u017ca\u0142o w\u0142a\u015bciwemu zadaniu nada\u0107 inn\u0105 form\u0119. Prze\u015bladowanie \u201eSokola\u201d staje si\u0119 jedn\u0105 z przyczyn za\u0142o\u017cenia Stra\u017cy ogniowej w Pruszkowie i \u017bbikowie<\/span><\/span><\/p>\n

I zn\u00f3w hr. Antoni Potulicki wyprowadza now\u0105 organizacj\u0119 na widowni\u0119 \u017cycia spo\u0142ecznego.<\/span><\/span><\/p>\n

Plac dla \u0107wicze\u0144, remiza, wie\u017ca trzypi\u0119trowa w dziedzi\u0144cu folwarcznym, konie do rozporz\u0105dzenia i inne dowody ofiarno\u015bci obok pe\u0142nej zapa\u0142u pracy hr. Potulickiego jako prezesa, przy umiej\u0119tnej pracy komendy i dzielno\u015bci licznych szereg\u00f3w, stawiaj\u0105 odrazu stra\u017c pruszkowsk\u0105 na czele dawnych stra\u017cy prowincjonalnych, a miasto uwa\u017ca j\u0105 za chlub\u0119 swoj\u0105.  Lecz nietylko budowa \u015bwi\u0105tyni, gospodarka miejska i organizacje spo\u0142eczne le\u017ca\u0142y na sercu Antoniemu Potulickiemu, si\u0119ga\u0142 on g\u0142\u0119biej w istot\u0119 z\u0142a tworz\u0105cego pod\u0142o\u017ce do poni\u017caj\u0105cych masy zam\u0119t\u00f3w i chor\u00f3b spo\u0142ecznych. Owe z\u0142o, widzia\u0142 on w braku o\u015bwiaty i kultury.<\/span><\/span><\/p>\n

Wybuch wojny \u015bwiatowej sprawia, i\u017c hr. Antoni Potulicki, jako obywatel Rzeszy Niemieckiej, zostaje zmuszony przez w\u0142adze rosyjskie do wyjazdu wg\u0142\u0105b Rosji. Kilkoletni pobyt w Moskwie odci\u0119cie od rodziny i ci\u0119\u017ckie warunki podkopuj\u0105 jego zdrowie i przyczyniaj\u0105 si\u0119 do niespodzianej \u015bmierci w Warszawie w dn. 13 pa\u017adziernika 1919 roku. <\/span><\/span><\/p>\n

Przedwczesny zgon jego wywo\u0142a\u0142 serdeczny powszechny \u017cal.<\/span><\/span><\/p>\n

Uby\u0142 miastu niezast\u0105piony czo\u0142owy dzia\u0142acz, gor\u0105cy patrjota i szczery demokrata.<\/span><\/span><\/p>\n

Antoni Potulicki by\u0142 najlepszym upostaciowaniem g\u0142owy miasta, jako cz\u0142owiek ujmuj\u0105cy w obej\u015bciu, obiektywny w s\u0105dach, \u015bwiat\u0142y w inicjatywach i praktyczny w dzia\u0142aniach.<\/span><\/span><\/p>\n

Pami\u0119\u0107 jego nie zosta\u0142a dot\u0105d nale\u017cycie uczczona. W\u015br\u00f3d ulic nowoochrzczonych nazwiskami literat\u00f3w, nie maj\u0105cych z miastem nic wsp\u00f3lnego, nie widzimy dot\u0105d na \u017cadnej z g\u0142\u00f3wnych arteryj nazwiska pierwszego gospodarza miasta\u2026<\/span><\/span><\/p>\n

Niechby potomnym przypomina\u0142o wdzi\u0119czn\u0105 pami\u0119\u0107 mieszka\u0144c\u00f3w i niechby si\u0119 stale symbolem szlachetnej, rozumnej i ofiarnej pracy.<\/span><\/span><\/p>\n

 <\/p>\n

Jan Szczepkowski.<\/span><\/span><\/p>\n

 <\/p>\n

ECHO PRUSZKOWSKIE Nr. 17-18, 13 X 1929, s. 2- 3. (ze zbior\u00f3w Czytelni Pruskovian\u00f3w)<\/span><\/span><\/p>\n

 <\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

  13 pa\u017adziernika 1919 r.  zmar\u0142 Antoni hrabia Potulicki \u2014<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":0,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"_et_pb_use_builder":"","_et_pb_old_content":"","_et_gb_content_width":"","ngg_post_thumbnail":0},"categories":[91,63],"tags":[],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/library.pruszkow.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/19194"}],"collection":[{"href":"https:\/\/library.pruszkow.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/library.pruszkow.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/library.pruszkow.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/library.pruszkow.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=19194"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/library.pruszkow.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/19194\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":19196,"href":"https:\/\/library.pruszkow.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/19194\/revisions\/19196"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/library.pruszkow.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=19194"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/library.pruszkow.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=19194"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/library.pruszkow.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=19194"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}